صالح قاسمی؛ پژوهشگر حوزه تمدن نوین اسلامی و نویسنده کتاب جنگ جهانی جمعیت در خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا)
**جمعیت، پیشران قدرتمند تمدن ها.
مقوله جمعیت از مولفه های بسیار تاثیرگذار در هر جامعه است. جمعیت برای بقای تمدن ها اثرات فوق العاده ای دارد و از مولفه های قدرت و پیشران هر تمدن محسوب می شود.
صالح قاسمی اظهار کرد: متاسفانه دانشگاهیان، نمایندگان مجلس و به طور کلی مسئولان، متولیان و حتی مقام های اجرایی حوزه جمعیت در مورد جمعیت اطلاعات کاملی ندارند تا جایی که به عنوان نمونه در متن برنامه ششم توسعه نرخ باروری را با واحد درصد ثبت کرده اند و این نشان می دهد که نمایندگان مجلس هم اطلاعات درستی در حوزه مسائل جمعیتی ندارند.
نویسنده کتاب جنگ جهانی جمعیت گفت: برگزاری، انتشار و ترویج نشست ها و جلسات هم اندیشی در موضوع جمعیت می تواند این دغدغه را به جمع نخبگانی کشور تزریق کند تا نخبگان نگاه درستی به موضوع جمعیت در گذشته، حال و آینده کشور داشته باشند.
وی افزود: ساختارهای جمعیتی و تغییرات آن در هر جامعه ای بر عرصه های مختلفی از جمله در حوزه های اقتصادی، سیاسی، امنیتی و دفاعی تاثیر شایانی دارد و اهمیت مقوله جمعیت در ایران اسلامی که مهد و داعیه دار تمدن نوین اسلامی است، صد چندان خواهد بود.
قاسمی اظهار کرد: نرخ جانشینی جمعیت ۲.۱ است که جمعیت را پایدار و مانا نگه می دارد. در دهه ۶۰ و در سال های ۶۵-۶۶ نرخ باروری در ایران ۶.۴ بود و امروز پیرو سیاست های کنترل جمعیت، نرخ باروری به زیر نرخ جانشینی رسیده است به طوری که میانگین نرخ باروری کشور حدودا ۱.۷ است که البته این میزان نیز خوش بینانه است و باید منتظر آمارهای جدید بود.
**سقوط بی نظیر نرخ باروری
دبیر شورای راهبردی جمعیت درباره مقایسه میزان نرخ باروری در کشورهای مختلف گفت: ایران به اذعان صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، در بازه زمانی ۲۰ ساله یعنی از سال ۶۵ تا سال ۸۵ میزانی از سقوط نرخ باروری را تجربه کرده است که در هیچ کشوری این میزان کاهش در این بازه زمانی اتفاق نیفتاده است.
قاسمی افزود: بررسی اینکه در ۵۰ سال آینده چه تغییراتی در ساختار جمعیتی ایجاد خواهد شد بسیار مهم است و البته ما وقتی این موضوع را بهتر درک خواهیم کرد که متولدین دهه ۶۰ و ۷۰ از سنین باروری در کشور ما خارج شوند، در واقع حدود ۱۵ تا ۲۰ سال آینده حتما پدیده سونامی سالمندی را در کشور شاهد خواهیم بود.
**سونامی سالمندی در راه است
این پژوهشگر حوزه جمعیت تصریح کرد: باور دارم که با توجه به وضعیت جمعیت ایران، به رغم اینکه فعلا در پنجره جمعیتی هستیم، اما قطعا زمستان جمعیتی در راه است و راهی برای خروج از این تله جمعیتی نیست و سونامی سالمندی اجتناب ناپذیر خواهد بود. لذا تا وقتی که در پنجره جمعیتی هستیم باید برنامه ریزی جامعی برای دوران سالمندی جمعیت داشته باشیم.
قاسمی افزود: بعد از ابلاغ سیاست های ۱۴ ماده ای جدید جمعیتی در سال ۱۳۹۳ ، شاهد افزایش نسبی نرخ موالید بودیم که این میزان افزایش موالید فریبنده بود و علت آن این است که متولدین دهه های ۶۰ و ۷۰ در سن باروری هستند و باید گفت ،این تغییرات موقتی است و با وجود اینکه همه فکر کردند که جمعیت رو به افزایش است، اما متاسفانه جامعه با سرعت به سوی سالمندی می رود.
**غفلت مسئولان از تحولات جمعیتی
دبیر شورای راهبردی جمعیت درباره تحلیل علل تغییرات ساختار جمعیت به دو دسته عوامل داخلی و خارجی اشاره کرد و گفت: در عرصه داخلی عواملی که باعث شد از دهه ۶۰ به بعد دچار تغییرات گسترده ساختارهای جمعیت در ایران باشیم می توان گفت عدم رصد و پایش دائمی جمعیت کشور، به روز نکردن سیاست ها و قوانین مرتبط با حوزه جمعیت و فقدان وضع قوانین و مقررات مبتنی بر سیاست های نوین جمعیتی باعث شد تا مسئولان و متولیان امر از مقوله جمعیت غفلت کنند و دغدغه و اهتمامی برای تحول در سیاست های جمعیت کشور نداشته باشند.
**مدیریت جمعیت متولی ندارد
قاسمی با بیان اینکه مقوله مدیریت جمعیت متولی مشخصی ندارد، تصریح کرد: بعد از ابلاغ سیاست های جمعیتی نیز واقعیت این است که شاهد اهتمام جدی در دولت برای اجرای این سیاست ها نبودیم و این موضوع بر می گردد به اینکه متاسفانه مسئولان و متولیان کشور از مقوله جمعیت کشور و اهمیت آن فهم و درک درستی نداشته و نگاه جامعی نسبت به آن ندارند و از این رو دغدغه و برنامه ای نیز در این خصوص ندارند.
وی با اشاره به اینکه سیاست های نوین حمایت از افزایش جمعیت به خوبی اعمال نشده است، گفت: رایگان سازی زایمان طبیعی که در چند سال اخیر مورد تبلیغ قرار گرفت، بطور کامل اجرا نشد، ضمن اینکه شبکه ای از متغیرها در موضوع جمعیت موثر است و متاسفانه بخش مهمی از سیاست های حمایتی افزایش جمعیت همچنان مغفول مانده است.
**نشانی غلط نهادهای بین المللی به جمعیت ایران
قاسمی درباره علل خارجی کاهش نرخ رشد جمعیت گفت: نظام مسلط در عرصه بین المللی به ویژه آمریکا و کشورهای اروپایی بعد از اینکه خودشان از پنجرههای جمعیتی عبور کرده و مولفه قدرت تمدنی را از دست دادند به این نتیجه رسیدند که نباید اجازه دهند این مولفه قدرت در تمدن های رقیب، از جمله در کشورهای شرقی و به ویژه در کشورهای اسلامی تقویت شود، لذا برنامه های جامع بین المللی بدین منظور اتخاذ گردید.
وی در مورد برنامه های بین المللی در راستای کنترل جمعیت جهان گفت: حمایت قاطع از برنامه های مدیریت و کنترل جمعیت در کشورهای شرقی و کشورهای اسلامی و اعطای وام های گزاف صندوق جمعیت و بانک جهانی یکی از این موارد است که در هیچ یک از موضوعات مشابه این حمایت ها وجود نداشته است.
به گفته قاسمی، اعطای سه جایزه بین المللی در کنترل و مدیریت جمعیت، به ایران نیز یکی دیگر از اقدامات سازمان های بین المللی برای تداوم مدیریت جمعیت ایران است و سوال اینجاست که چرا مجامع و نهادهای بین المللی در هیچ یک از علوم دیگر این حمایت ها را انجام نمی دهند.
این پژوهشگر حوزه جمعیت یکی دیگر از مصادیق نشانی غلط مجامع بین المللی برای تداوم کنترل جمعیت ایران را تبدیل مرکز وازکتومی ارومیه به قطب آموزش عمل عقیم سازی در خاورمیانه و آسیای میانه دانست و گفت: فهم درست عوامل داخلی و خارجی در ایجاد تغییرات ساختاری جمعیت موثر است و می تواند منجر به ارائه راهکارهای درست برای مقوله جمعیت باشد.
**لزوم عزم ملی برای اجرای سیاست های نوین جمعیتی
قاسمی درباره راهکارهای اصلاح مدیریت جمعیت گفت: اطلاع رسانی صحیح و جامعی از وضعیت جمعیت ایران در گذشته، حال و آینده باید انجام شود، چرا که نه نخبگان و نه مردم اطلاعات جامع و کافی در خصوص جمعیت ندارند و باید عموم مردم و نخبگان به درک و آگاهی درستی نسبت به موضوع جمعیت برسند.
وی به اقداماتی که دولت و حاکمیت برعهده دارد اشاره کرد و گفت: دولت باید مشوق های اقتصادی و اجتماعی متناسبی مبتنی بر تحقق سیاست های نوین جمعیتی لحاظ کند، این درحالی است که در حال حاضر سیاست های درستی در این زمینه اعمال نمی شود.
قاسمی با اشاره به تاثیر فرهنگ سازی عمومی و تبلیغات در زمینه سیاست های جمعیتی، گفت: زمانی تمام توان کشور برای ترویج شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» بسیج شده بود و باعث شد که این باور در جامعه رسوخ کند؛ لذا جا دارد هم اینک با ترویج گسترده فرهنگ اسلامی ایرانی و با کمک به انسجام خانواده ها به عنوان نهاد اصلی تصمیم گیرنده جمعیت، بسیج عمومی و عزم ملی در اجرای سیاست های نوین جمعیتی ایجاد شود.